İnsanlık tarihinin en hassas zaman ölçüm standartlarından biri olan küresel saat sisteminde dönüm noktası niteliğinde bir karar alındı. Fransa'nın Versay kentinde düzenlenen ve dünya genelinde zaman ölçümünün geleceğini masaya yatıran Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı (CGPM) toplantısında, uzun süredir tartışılan artık saniye uygulamasının sonlandırılmasına hükmedildi. Konferansın 28. oturumunda kabul edilen yeni düzenleme ile birlikte, küresel zaman akışında köklü bir döneme kapı aralandı.
Alınan karar doğrultusunda, 20 Mayıs 2027 tarihi itibarıyla Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) herhangi bir kesintiye uğramaksızın sürekli olarak ilerleyecek. Bugüne kadar atom saatleriyle ölçülen zamanın Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşüyle uyumlu kalmasını sağlamak amacıyla devreye sokulan bu uygulama, artık tarih sahnesinden çekiliyor.
Artık Saniye Uygulaması Neden Kaldırılıyor?
Eski kurallar, zamanı ölçmek için kullanılan iki farklı yöntemin birbiriyle senkronize kalmasını hedefliyordu. UTC son derece hassas atom saatlerine dayanırken, astronomik zaman doğrudan Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızına bağlı olarak belirleniyordu. Ancak gezegenimizin dönüş hızı sabit kalmayıp küçük dalgalanmalar gösteriyor.
Bu iki farklı zaman ölçeği arasındaki farkı belirli bir sınırda tutmak amacıyla 1972 yılından bu yana toplam 27 artık saniye eklendi. Sistemdeki son ekleme 2016 yılının sonunda gerçekleştirildi. Bu istisnai durumlarda belirli bir dakika 60 saniye yerine 61 saniye sürdü. Yapılan bu düzeltmeler günlük yaşamda bireyler tarafından fark edilmese de, bilgisayar sistemleri, telekomünikasyon ağları, uydu navigasyonu ve enerji altyapıları gibi hassas senkronizasyon gerektiren alanlarda ciddi teknik sorunlara yol açtı. Geçmişteki uygulamalar sırasında bazı çevrim içi hizmetlerde kesintiler yaşandı.
Negatif Artık Saniye Riski Yeni Kuralları Zorunlu Kıldı
Kararın alınmasındaki en büyük etkenlerden biri de Dünya'nın dönüş hızındaki düzensiz değişimler oldu. Uzun jeolojik zaman dilimlerinde gelgit kuvvetleri gezegenimizin dönüşünü yavaşlatırken, son yıllarda Dünya'nın zaman zaman beklenenden daha hızlı döndüğü gözlemlendi. Bu durum, tarihte ilk kez "negatif artık saniye" yani zamandan bir saniye çıkarılması ihtimalini gündeme getirdi.
Daha önce hiç denenmemiş olan bu yöntemin dijital altyapılarda ve yazılım sistemlerinde ne tür güvenlik açıkları yaratacağı öngörülemediği için uluslararası uzmanlar risk almaktan kaçındı. Uzmanlar, mevcut kuralları planlanandan daha erken bir tarihte kaldırma yönünde net bir tercih kullandı.
Yeni Dönemde UTC ile Astronomik Zaman Farkı Büyüyecek
Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte UTC ile astronomik zaman arasındaki farkın açılmasına izin verilecek. Oluşacak bu farkın zamanla 3 bin 600 saniyeye, yani bir saate kadar ulaşması teorik olarak mümkün kılınıyor. Ancak uzmanlar, söz konusu farkın gerçekten düzeltme gerektirecek bir boyuta ulaşmasının çok uzun zaman alacağını öngörüyor. Alınan karar bu bağlamda tamamen önleyici bir tedbir niteliği taşıyor.
Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu verilerine göre; aralarında Türkiye, Almanya, Fransa, ABD, Çin, İngiltere ve Japonya'nın bulunduğu 69 üye devletin temsil edildiği organizasyon, bu hamleyle uzun vadede daha basit, kararlı ve güvenilir bir küresel zaman altyapısı hedefliyor. Astronomi ve jeodezi gibi alanlar Dünya'nın dönüş verilerini ayrı olarak işlemeye devam ederken, dijital dünya düzensiz saniye eklemelerinden kurtulmuş olacak.
