İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) açıkladığı 2025 yılı “Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” araştırması, sanayi şirketlerinin yüksek finansman maliyetleri, zayıf talep ve artan borçluluk baskısını yaşadığını gösterdi. Üretimden satışlarda reel artış oldukça sınırlı kalırken, ihracat geriledi, finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı yüzde 86,7’ye yükseldi.Üretimden satışlar 1,7 trilyon lirayı aştıİSO İkinci 500’ün üretimden satışları 2024 yılında 1 trilyon 393 milyar lira seviyesindeyken, 2025’te yüzde 25,7 artışla 1 trilyon 750 milyar liraya yükseldi.
Ancak söz konusu artış, üretici enflasyonundan arındırıldığında reel olarak yalnızca binde 2 seviyesinde kaldı.Böylece 2022, 2023 ve 2024 yıllarında reel olarak gerileyen üretimden satışlar, üç yılın ardından çok sınırlı da olsa yeniden artış gösterdi.
Buna karşın büyümenin oldukça zayıf kalması, sanayi şirketlerinin maliyet ve talep baskısıyla karşı karşıya olduğunu gösterdi.Listenin zirvesinde Teksan Jeneratör yer aldıÜretimden satışlar baz alınarak hazırlanan 2025 yılı sıralamasında Teksan Jeneratör, 5 milyar 317 milyon liralık satışla ilk sırada yer aldı.Şirketi 5 milyar 308 milyon lirayla Norm Salihli Vida ve Cıvata izlerken, Biska Tekstil 5 milyar 306 milyon liralık üretimden satışla üçüncü oldu.2025 yılı İSO İkinci 500 listesine, üretimden satışları 2 milyar 220 milyon lira ile 5 milyar 317 milyon lira arasında değişen şirketler girebildi.
Araştırmada ayrıca 69 kuruluşun listeye ilk kez girdiği, 26 şirketin ise İSO 500’den İSO İkinci 500’e gerilediği belirtildi.İhracat 15,9 milyar dolarda kaldıTürkiye’nin toplam ihracatı 2025 yılında artış kaydederken, İSO İkinci 500 şirketlerinin ihracat performansı bu yükselişe eşlik edemedi.İSO İkinci 500’ün ihracatı geçen yıla göre yüzde 0,3 gerileyerek 15,9 milyar dolar seviyesinde kaldı.
Böylece söz konusu şirketlerin Türkiye sanayi ihracatı içindeki payı 0,3 puan düşüşle yüzde 6’ya geriledi.Raporda bu durumun, orta ölçekli sanayi şirketlerinin yoğunlaşan küresel rekabet ortamında pazar payını korumakta ve yeni pazarlara açılmakta zorlandığına işaret ettiği belirtildi.Kârlılık arttı ancak uzun dönem ortalamalarının altında kaldıŞirketlerin faaliyet kârı 2025 yılında yüzde 35,4 artarak 160 milyar liraya yükseldi.
Faaliyet kârlılığı oranı da yüzde 7,3’ten yüzde 7,7’ye çıktı.Buna karşın söz konusu oran, son 10 yılın yüzde 10,9’luk ortalamasının oldukça altında kaldı.
Vergi öncesi kâr toplamı da yüzde 34 artışla 46 milyar liraya yükselse de, vergi öncesi dönem kârlılığı yüzde 2,2 seviyesinde gerçekleşti.FAVÖK tutarı ise yüzde 28,8 artarak 264 milyar liraya çıktı.
FAVÖK kârlılığı yüzde 12,8 ile yatay seyrederken, bu oran da son 10 yıllık ortalamanın altında kaldı.Zarar eden şirket sayısı yüksek seyrini korudu2024 yılında 159 ile rekor seviyeye ulaşan zarar eden kuruluş sayısı, 2025’te 155’e geriledi.Ancak bu sayı, 2008 küresel krizinden bu yana görülen en yüksek ikinci seviye olarak kayıtlara geçti.
Operasyonel olarak zarar eden şirket sayısı ise 30’dan 27’ye düşmesine rağmen, son yılların yüksek seviyelerinden birinde kalmaya devam etti.Finansman giderleri faaliyet kârının yüzde 86,7’sine ulaştıAraştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri finansman giderlerindeki yükseliş oldu.İSO İkinci 500 şirketlerinin finansman giderleri 2025 yılında yüzde 45,2 artarak 138 milyar liraya çıktı.
Aynı dönemde faaliyet kârı yaklaşık 160 milyar lira olarak gerçekleşti.Böylece finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı 5,8 puan artışla yüzde 86,7’ye yükseldi.
Söz konusu oranın 2015-2024 dönemindeki ortalaması ise yüzde 47,3 seviyesinde bulunuyordu.Bu tablo, sanayi şirketlerinin esas faaliyetlerinden elde ettiği kârın çok büyük bölümünü faiz ve diğer finansman giderlerine ayırmak zorunda kaldığını ortaya koydu.Borçlulukta hızlı artışŞirketlerin toplam borçları 2025 yılında yüzde 50,2 artarken, özkaynaklardaki artış yüzde 13,3 ile sınırlı kaldı.Bu gelişmeyle birlikte borçların aktifler içindeki payı yüzde 51,8’e yükseldi, özkaynakların payı ise yüzde 48,2’ye geriledi.
Böylece İSO İkinci 500’ün kaynak yapısı yeniden borç ağırlıklı hale geldi.Mali borçlardaki artış yüzde 52,1’e çıkarken, diğer borçlarda da yüzde 48,2’lik yükseliş yaşandı.
Raporda, yüksek kredi maliyetlerine rağmen şirketlerin finansman ihtiyaçlarını karşılayabilmek için daha fazla borçlanmak zorunda kaldığına dikkat çekildi.Devreden KDV 22 milyar liraya yaklaştıSanayicilerin uzun süredir çözüm beklediği devreden KDV sorunu da raporda öne çıkan başlıklardan biri oldu.İSO İkinci 500 şirketlerinin devreden KDV tutarı 2025 yılında yüzde 25,2 artarak 22 milyar liraya yaklaştı.İSO, işletmelerin finansmana erişiminin zorlaştığı ve işletme sermayesi ihtiyacının arttığı bir dönemde, bu kaynağın sistem içinde kilitli kalmasının sanayici üzerindeki yükü artırdığını belirtti.Yüksek teknolojinin payı arttıTeknoloji yoğunluğuna göre yaratılan katma değer dağılımında, düşük teknoloji yoğunluklu sektörler yüzde 40,8 ile en yüksek paya sahip olmaya devam etti.Buna karşılık yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı yüzde 3,3’ten yüzde 4,9’a yükselerek 2015 sonrasındaki en yüksek seviyesine ulaştı.Orta-yüksek ve yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin toplam payı da yüzde 32,1 ile rekor seviyeye çıktı.
Ancak raporda, dijitalleşme ve yeşil dönüşümün küresel rekabette belirleyici olacağı dikkate alındığında ulaşılan seviyenin halen yeterli olmadığı vurgulandı.AR-GE yapan şirket sayısı azaldıİSO İkinci 500’de AR-GE harcaması yapan şirket sayısı 2024 yılında 238 iken, 2025’te 229’a geriledi.Toplam AR-GE harcamaları yüzde 16 artarak 10 milyar liraya yükselse de, AR-GE harcamalarının üretimden satışlara oranı yüzde 0,62’den yüzde 0,57’ye düştü.Bu sonuç, şirketlerin yüksek maliyet ve finansman baskısı altında AR-GE faaliyetlerine yeterli kaynak ayırmakta zorlandığını ortaya koydu.İstihdam geriledi, halka açık şirket sayısı arttıİSO İkinci 500 şirketlerinin toplam istihdamı 2025 yılında yüzde 2,2 azalarak 285 bin kişiye geriledi.Buna karşın çalışan başına ödenen brüt maaş ve ücretlerdeki artış yüzde 40,4 olarak hesaplandı.Öte yandan halka açık kuruluş sayısı 2023’te 30, 2024’te 39 iken 2025’te 43’e yükseldi.
Böylece İSO İkinci 500’de halka açık şirket sayısı araştırma tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı.
