Greenpeace Türkiye, “İçinde Ne Var?” kampanyası kapsamında beş büyük zincir marketten aldığı domateslerin pestisit analiz sonuçlarını ve marketlerin bu alandaki politikalarını içeren ilk “Market Karnesi”ni yayımladı.
Temmuz ayında İstanbul’un Ataşehir, Kadıköy, Sancaktepe ve Sultanbeyli ilçelerinden alınan toplam 20 domates örneği, uluslararası akreditasyona sahip bir laboratuvarda incelendi.Greenpeace Türkiye’nin açıkladığı sonuçlara göre örneklerin üçünde, başka bir ifadeyle yüzde 15’inde, Türkiye’deki pestisit mevzuatına aykırılık belirlendi.A101 ÖRNEĞİNDE YASAKLI MADDE BULUNDUAraştırmanın en dikkat çekici sonucu, A101’in Ataşehir’deki bir mağazasından alınan domates örneğinde ortaya çıktı.
Greenpeace, söz konusu numunede chlorfenapyr adlı etken maddenin tespit edildiğini duyurdu.
Kuruluşun aktardığına göre chlorfenapyr’in Türkiye’de kullanımı 31 Aralık 2010 itibarıyla tamamen yasaklandı.A101’in Kadıköy, Sancaktepe ve Sultanbeyli şubelerinden alınan diğer üç örnekte ise mevzuata aykırılık belirlenmedi.
Ancak bu numunelerde bir ile altı arasında değişen sayıda farklı pestisit etken maddesi tespit edildi.BİM VE CARREFOURSA ÖRNEKLERİNDE RUHSATSIZ PESTİSİTBİM’in Sultanbeyli’deki bir mağazasından alınan domates örneğinde cyromazine, CarrefourSA’nın Kadıköy’deki bir şubesinden alınan örnekte ise pirimiphos-methyl adlı etken madde bulundu.Greenpeace, her iki maddenin de domateste kullanımının ruhsatlı olmadığını bildirdi.
Kuruluş ayrıca, bu iki ürünün reyonda yer alan Hal Kayıt Sistemi bilgilerine göre “iyi tarım” logolu olduğunu belirtti.Araştırmada BİM ve CarrefourSA’dan alınan diğer örneklerde mevzuata aykırı bir etken maddeye rastlanmadı.20 DOMATESTEN YALNIZCA BİRİNDE PESTİSİT İZİ ÇIKMADILaboratuvar analizlerinde 20 domates örneğinden yalnızca birinde herhangi bir pestisit izine rastlanmadı.
Pestisit bulunmayan numunenin Migros’un Kadıköy şubesinden alındığı açıklandı.Diğer 19 örnekte ise farklı sayılarda pestisit etken maddeleri tespit edildi.
Ancak bir üründe pestisit izine rastlanmasının tek başına mevzuata aykırılık anlamına gelmediği, çalışmada “kalıntı tespiti” ile “yasaklı ya da ilgili üründe ruhsatsız madde kullanımı”nın ayrı değerlendirildiği görülüyor.Greenpeace’in sonuçlarına göre:20 örneğin 3’ünde mevzuata aykırılık belirlendi.7 örnekte üçten fazla farklı pestisit etken maddesine rastlandı.14 örnekte PFAS içeren en az bir pestisit bulundu.Yalnızca bir örnekte hiçbir pestisit izine rastlanmadı.ÖRNEKLERİN YÜZDE 70’İNDE PFAS İÇEREN PESTİSİTGreenpeace’in incelediği başlıklardan biri de çevrede uzun süre kalabildikleri için “sonsuz kimyasallar” olarak adlandırılan per- ve polifloroalkil maddeler, yani PFAS oldu.Analizlerde 20 domates örneğinin 14’ünde PFAS içeren en az bir pestisit etken maddesine rastlandığı bildirildi.Greenpeace ayrıca örneklerin yüzde 35’inde üçten fazla farklı pestisit bulunmasına dikkat çekerek, farklı kimyasalların bir arada bulunmasından kaynaklanabilecek “kokteyl etkisinin” mevcut mevzuatta yeterince dikkate alınmadığını savundu.ŞOK MARKETİN 4 ŞUBESİNDE DE PESTİSİT BULUNMADIGreenpeace, laboratuvar sonuçlarıyla birlikte zincir marketlerin kamuoyuna açıkladıkları pestisit politikalarını da değerlendirdi.100 puan üzerinden hazırlanan karnede kurumsal politika ve taahhütlere 75, raflardan alınan örneklerin laboratuvar sonuçlarına ise 25 puan ayrıldı.İlk karnede marketlerin aldığı puanlar şöyle sıralandı:MarketKurumsal taahhütRaf gerçekliğiToplam puanNotŞOK15/7515/2530/100CMigros0/7520/2520/100DA1010/750/250/100DBİM0/750/250/100DCarrefourSA0/750/250/100DŞOK’tan alınan dört örneğin tamamında pestisit kalıntısı bulunmasına rağmen mevzuat ihlali tespit edilmedi. Şirket, kısmi şeffaflık taahhüdüyle birlikte 30 puan alarak “C” notuna ulaşan tek market oldu.Migros’un dört örneğinden birinde hiçbir pestisit izine rastlanmaması puanını artırırken, kurumsal politika ve birden fazla pestisit bulunmasına ilişkin kriterler nedeniyle zincir 20 puanla “D” bandında kaldı.A101, BİM ve CarrefourSA ise alınan birer örnekte yasaklı veya domateste ruhsatsız madde bulunması nedeniyle Greenpeace’in puanlama sisteminden sıfır aldı.“SONUÇLAR BÜTÜN ÜRÜNLERE GENELLENEMEZ”Greenpeace, çalışmanın İstanbul’daki sınırlı sayıda şubeden alınan yalnızca 20 domates örneğine dayandığını özellikle vurguladı.Kuruluş, yanlış genellemelerin önüne geçmek amacıyla laboratuvar sonuçlarının toplam karne içindeki ağırlığını 25 puanla sınırladığını açıkladı.
Bu nedenle çalışma, adı geçen marketlerin Türkiye genelindeki bütün şubelerini veya raflarında satılan tüm meyve ve sebzeleri kapsayan resmî bir denetim niteliği taşımıyor.Greenpeace’in yayımladığı çalışmada, adı geçen market zincirlerinin laboratuvar bulgularına ilişkin yanıtlarına yer verilmedi.MARKETLERE DÖRT ÇAĞRIGreenpeace Türkiye, beş zincir marketten yaş meyve ve sebze tedarik zincirlerindeki bağımsız laboratuvar analizlerinin standart hâle getirilmesini ve sonuçların kamuoyuyla paylaşılmasını istedi.Kuruluşun marketlere yönelttiği diğer talepler ise şöyle:Bir üründe en fazla üç farklı pestisit etken maddesine izin verilmesi,Marketlerin yasal kalıntı sınırlarından yüzde 20 daha katı iç standartlar uygulaması,Tedarik zincirinde tam şeffaflık sağlanması,Pestisitsiz ve ekolojik üretime geçmek isteyen çiftçilere teknik ve ekonomik destek verilmesi.Greenpeace, “Market Karnesi”nin farklı dönemlerde yapılacak yeni analiz ve politika değerlendirmeleriyle güncelleneceğini bildirdi.