Çin, yenilenebilir enerji yatırımlarında dünyanın en hızlı büyüyen ülkesi olmayı sürdürürken, bu büyümenin yarattığı yeni bir sorunla karşı karşıya kaldı.
Rüzgâr ve güneş santrallerinde üretilen elektriğin önemli bir bölümü, iletim altyapısı ve şebeke kapasitesi yetersiz kaldığı için sisteme verilemeden boşa gidiyor.Yılın ilk altı ayına ilişkin hesaplamalar, Çin’de ocak-haziran döneminde 360 teravatsaat temiz elektriğin şebekeye alınamadığını gösteriyor.
Bu miktar, yaklaşık bir yıl boyunca Meksika’nın elektrik ihtiyacını karşılayabilecek büyüklükte bir enerjiye işaret ediyor.Şebeke büyümeye yetişemediÇin’de yenilenebilir kurulu güç artmaya devam ediyor.
Haziran sonu itibarıyla ülkede yenilenebilir enerji kurulu gücü 24,55 milyar kilovat düzeyine ulaşırken, yalnızca rüzgâr ve güneşin toplam kurulu gücü 19,5 milyar kilovata yaklaştı.Aynı dönemde rüzgâr ve güneşten üretilen elektrik 1,25 trilyon kilovatsaati aştı.
Bu tablo, temiz enerjinin Çin elektrik sistemindeki ağırlığının hızla arttığını gösterse de iletim hatları, bölgesel bağlantılar ve depolama kapasitesi aynı hızla genişlemediği için üretimin önemli bölümü kullanılamadı.Sorunun merkezinde özellikle şebekenin arz patlamasını taşıyamaması yer alıyor. Üretim sahalarının yoğunlaştığı bölgeler ile talebin yüksek olduğu sanayi ve kent merkezleri arasındaki iletim kapasitesinin yetersiz kalması, rüzgâr ve güneşten gelen üretimin sistem dışında bırakılmasına yol açıyor.Resmî verilerle saha hesapları arasında fark varÇinli yetkililer yılın ilk yarısında güneş üretiminin yüzde 8,6’sının, rüzgâr üretiminin ise yüzde 9,1’inin sisteme alınamadığını açıkladı.
Ancak bağımsız hesaplamalar, toplam boşa giden rüzgâr ve güneş elektriğinin çok daha yüksek bir seviyeye ulaştığına işaret ediyor.Buna göre ocak-haziran döneminde boşa giden temiz enerji miktarı, toplam rüzgâr ve güneş üretiminin yaklaşık dörtte birine denk geliyor.
Bu fark, yalnızca teknik kayıpların değil, ölçüm yöntemi ve raporlama yaklaşımının da tartışma konusu haline geldiğini gösteriyor.Veriler, Çin’in temiz enerji büyümesinin artık yalnızca yeni kapasite kurmakla yönetilemeyeceğini, sistemin iletim ve dengeleme tarafında da yeni bir yatırım dalgasına ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor.Kömür santralleri de sistemi sıkıştırıyorŞebekedeki darboğazın tek nedeni iletim eksikliği değil.
Bazı bölgelerde yeni kömür santrallerine verilen işletme garantileri, elektrik sisteminde fosil yakıtlı üretime öncelik tanınmasına yol açıyor.
Bu durum, rüzgâr ve güneşten gelen elektriğin sisteme giriş alanını daraltıyor.Böylece Çin bir yandan rekor düzeyde temiz enerji yatırımı yaparken, diğer yandan kömür kapasitesinin sistem içindeki ağırlığını tam olarak geriletemiyor.
Sonuçta ortaya paradoksal bir tablo çıkıyor: Temiz enerji üretiliyor, ancak şebekede yer açılamadığı için kullanılamıyor.Bu baskının yatırım iştahı üzerinde de etkisi hissediliyor.
Sabit fiyat garantilerinin gevşetilmesi ve artan kesinti riski, özellikle yeni güneş yatırımlarının hızında belirgin bir yavaşlamaya neden oluyor.Sorun yalnızca Çin’le sınırlı değilŞebeke yetersizliği kaynaklı temiz enerji kaybı, küresel ölçekte de büyüyen bir sorun haline geliyor.
Avustralya ve Japonya gibi ülkelerde de yenilenebilir üretimde sisteme alınamayan elektrik miktarı artarken, Hindistan’da da güneş üretiminde benzer darboğazlar görülüyor.Bu durum, enerji dönüşümünde yalnızca üretim kapasitesi kurmanın yeterli olmadığını, iletim altyapısı, şebeke esnekliği ve batarya depolama yatırımlarının da en az santral yatırımları kadar kritik hale geldiğini gösteriyor.Çin açısından önümüzdeki dönemin asıl sınavı, rüzgâr ve güneşte yakaladığı büyüklüğü ekonomik değere dönüştürüp dönüştüremeyeceği olacak.
Aksi halde ülke, enerji dönüşümünde dünya liderliğini sürdürürken aynı zamanda ürettiği elektriği boşa harcayan en büyük pazar olmayı da sürdürecek.
