Sosyal yardım politikalarında yeni bir dönemin kapısını aralayan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD), kamuoyunda bilinen adıyla "vatandaşlık maaşı", yoksulluk sınırının altındaki haneleri kalıcı refaha kavuşturmayı hedefliyor.
Dağınık durumdaki sosyal yardımları entegre tek bir çatı altında toplamayı amaçlayan bu kapsamlı reform, yalnızca nakit aktarımı yapmakla kalmayıp bireyleri aktif iş gücüne katmayı da amaçlıyor.
Pilot bölgelerdeki uygulamaların neticelenmesiyle birlikte Türkiye geneline yaygınlaştırılacak sisteme dair şartlar, gelir kriterleri ve uygulama esasları netleşmeye başladı.Sistem KriteriUygulama ve Kapsam DetaylarıResmi Model AdıGelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD)Halk Arasındaki AdıVatandaşlık MaaşıTemel HedefBelirlenen gelir eşiğinin altındaki haneleri yoksulluk riskine karşı korumakTemel ŞartHane gelirinin asgari eşiğin altında kalması ve kişi başına düşen gelir seviyesiİstihdam BağlantısıÇalışabilir durumdaki bireylerin iş bulması desteklenecek; işe katılım sağlanana kadar sürecekMevcut AşamaPilot uygulama aşaması tamamlanmak üzere, ardından ülke geneli uygulamaVATANDAŞLIK MAAŞI NEDİR?Vatandaşlık maaşı; belirli bir gelir düzeyinin altında kalan hanelere temel yaşam standardını temin etmek ve yoksulluk sınırının altına düşme riski taşıyan aileleri korumak amacıyla tasarlanan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'dir (GETAD).Mevcut sosyal yardım kalemlerini tek bir kurumsal mekanizmada konsolide edecek olan bu sistem, devletin belirleyeceği asgari gelir barajının altında kalan ailelerin bütçesini aradaki farkı kapatacak şekilde tamamlayacaktır.
Modelin en belirleyici yönü ise nakdi yardımı pasif bir maaş olmaktan çıkarıp, hane fertlerinin istihdama katılımını teşvik eden dinamik bir sosyal güvenlik kalkanına dönüştürmesidir.VATANDAŞLIK MAAŞI KİMLERE VERİLECEK?Vatandaşlık maaşı, ailede çalışanın bulunmadığı ya da haneye giren toplam aylık gelirin belirlenen asgari geçim tutarının altında kaldığı tespit edilen dar gelirli hanelere verilecektir.
Sosyal inceleme ekiplerinin yapacağı değerlendirmelerde öncelik; düzenli geliri olmayan, dezavantajlı grupları barındıran ve temel tüketim harcamalarını karşılamakta zorlanan ailelere tanınacaktır.
Belirlenen nakdi destek, ailede çalışabilir durumdaki en az bir kişi istihdam piyasasına dahil olana ve düzenli bir gelir elde edene kadar kesintisiz devam edecektir.
Bu süreçte İŞKUR ve ilgili kamu kurumları, hanedeki çalışabilir bireylere aktif iş arama ve mesleki eğitim desteği sağlayacaktır.HANEDEKİ KİŞİ SAYISI VATANDAŞLIK MAAŞINI NASIL ETKİLER?Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi hesaplamalarında yalnızca haneye giren toplam nakit para değil, hanede yaşayan birey sayısı ve bulunulan bölgenin yaşam maliyeti esas alınacaktır.
Toplam geliri asgari sınırın üzerinde görünse dahi, çok çocuklu veya bakıma muhtaç bireylerin bulunduğu kalabalık ailelerde fert başına düşen pay düşük kalıyorsa bu haneler de destek kapsamına dahil edilecektir.Buna karşılık, az nüfuslu olup kişi başına düşen geliri belirlenen bölgesel refah tabanını aşan haneler ödeme listesine alınmayacaktır; böylece bütçe kaynakları yerel hayat pahalılığı ve hane ölçeğine göre adil şekilde paylaştırılacaktır.VATANDAŞLIK MAAŞI HERKESE ŞARTSIZ MI VERİLECEK?Vatandaşlık maaşı zengin-fakir ayrımı gözetmeksizin herkese ödenen koşulsuz bir evrensel maaş değildir.
Destekten yalnızca hanede kişi başına düşen aylık geliri yoksulluk veya geçim sınırının altında kalan ve mevzuatta belirlenen muhtaçlık kriterlerini sağlayan aileler yararlanabilecek.HANE FERTLERİNDEN BİRİ SİGORTALI İŞE GİRDİĞİNDE KESİLECEK Mİ?Sistemin kurgulanan yapısına göre ödemeler anında bıçak gibi kesilmeyecektir.
Amaç ailenin ekonomik dengesini sarsmamak olduğundan, istihdama katılan bireyin kazancı hane toplamını geçim eşiğinin üzerine taşıyana kadar kademeli bir geçiş modeli uygulanması ve ailenin mali güvencesi kalıcılaşana kadar takibin sürdürülmesi öngörülmektedir.VATANDAŞLIK MAAŞI BAŞVURULARI NEREDEN YAPILACAK?GETAD kapsamındaki vatandaşlık maaşı başvuruları, pilot sürecin tamamlanıp sistemin resmiyet kazanmasının ardından öncelikli olarak e-Devlet Kapısı üzerinden ("Sosyal Yardım Başvuru Hizmeti" modülü) ve ilçelerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) aracılığıyla alınacaktır.AİLE DESTEK PROGRAMI ÖDEMELERİ VATANDAŞLIK MAAŞINA MI DÖNÜŞECEK?Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin ana çıkış noktalarından biri Türkiye'deki tüm parçalı sosyal transferleri tek bir şemsiye altında konsolide etmektir.
Geçici periyotlarla uzatılan Aile Destek Programı gibi mekanizmaların, kalıcı yasal mevzuata kavuşturularak GETAD çatısı altına entegre edilmesi planlanmaktadır.
