Tyana'nın tarihi, Roma İmparatorluğu'ndan çok daha eskiye dayanıyor.
Hitit döneminde Tuwanuva olarak anılan bölge, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin etkisi altında gelişti.
Stratejik konumu ve verimli toprakları sayesinde önemini koruyan yerleşim, Roma döneminde ise Kapadokya'nın öne çıkan şehirlerinden biri oldu.Özellikle İmparator Trajan ve Hadrian dönemlerinde gelişen Tyana'da şehir altyapısı güçlendirildi.
Güney Anadolu'ya ve Toros geçitlerine ulaşan güzergâhlar üzerindeki konumu da kentin tarih boyunca önemini korumasında etkili oldu.Antik kentin en dikkat çekici kalıntıları arasında Kemerhisar'daki Roma su kemerleri bulunuyor.
Bahçeli'deki Köşk Pınarı'ndan elde edilen suyun Tyana'ya ulaştırılması amacıyla kurulan sistem, Roma dönemindeki mühendislik anlayışının önemli örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.Yaklaşık 4,3 kilometrelik güzergâha sahip olduğu belirtilen su sisteminin günümüzde yaklaşık 1,2 kilometrelik bölümü ayakta.
Bazı noktalarda 6 metre yüksekliğe ulaşan kemerler, antik dönemde kentin su ihtiyacının nasıl karşılandığına ilişkin önemli ipuçları veriyor.
Yapıların 1995 yılında sit alanı ilan edilerek koruma altına alınması da tarihî mirasın korunması açısından önem taşıyor.Tyana'nın su altyapısını anlamak için Bahçeli'de bulunan Roma Havuzu da ayrı bir önem taşıyor.
Doğal kaynak sularının toplandığı havuzdan çıkan su, kanallar ve kemerler aracılığıyla antik kente ulaştırılıyordu.Antik kentin önemli bir bölümünün yapılaşmanın ve toprağın altında kalması, tarihi alanın bütününü görmeyi zorlaştırıyor.
Buna rağmen bölgede yürütülen arkeolojik çalışmalar, yerleşimin geçmişine ilişkin yeni bilgilerin ortaya çıkarılmasına katkı sağlıyor.
Antik kentte 2000 yılından itibaren İtalyan bir ekip tarafından bilimsel kazılar yürütülürken, Tyana kazıları Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 2024 yılı Kazı Sonuçları Toplantısı programında da yer aldı.Tyana Antik Kenti, Hitit döneminden Roma'ya uzanan geçmişi, su kemerleri ve Roma Havuzu ile Niğde'nin kültür turizmi açısından öne çıkan noktaları arasında bulunuyor.
