Tarih profesörü, yazar ve entelektüel kimliğiyle tanınan Prof. Dr. İlber Ortaylı, Osmanlı ve modern Türkiye tarihi üzerine yaptığı çalışmalarla Türkiye’nin en önemli akademisyenleri arasında gösteriliyor.
1947 yılında Avusturya’nın Bregenz kentinde bir göçmen kampında dünyaya gelen İlber Ortaylı, Kırım Tatarı kökenlidir. Babası uçak mühendisi Kemal Ortaylı’dır. Henüz iki yaşındayken ailesiyle birlikte Türkiye’ye gelen Ortaylı, çocukluk yıllarını İstanbul ve Ankara’da geçirdi.
İlköğretimini Ankara’da tamamlayan Ortaylı, ortaokul eğitimini İstanbul’daki Saint George Avusturya Lisesi’nde aldı. Lise eğitimini ise Ankara Atatürk Lisesi’nde tamamladı. 1965 yılında liseyi bitirdikten sonra Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ile Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Yeniçağ Tarihi eğitimi aldı. Aynı dönemde Viyana Üniversitesi’nde Slavistik ve Orientalistik alanlarında eğitim görerek akademik altyapısını güçlendirdi.
İlber Ortaylı hangi dilleri biliyor?
İlber Ortaylı, tarih araştırmalarında farklı arşiv ve kaynaklara ulaşabilmesini sağlayan geniş bir dil bilgisine sahiptir.
İleri düzeyde bildiği diller:
Türkçe, Osmanlıca, Almanca, Fransızca, İngilizce ve Rusça.
Orta düzeyde bildiği diller:
Arapça, Farsça, Latince, İbranice, Sırpça ve Yunanca.
Okuma düzeyinde bildiği diller:
Kırım Tatarca, İtalyanca, Slovakça, Romence, Hırvatça ve Boşnakça.
Akademik kariyeri
İlber Ortaylı, akademik kariyerine 1973 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde asistan olarak başladı. 1977 yılında arşiv çalışmaları için Almanya’nın Bonn kentine gitti ve ardından Chicago Üniversitesi’nde tarihçi Halil İnalcık’ın danışmanlığında yüksek lisans yaptı.
“Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler” başlıklı teziyle doktor unvanını alan Ortaylı, “Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu” çalışmasıyla 1979 yılında doçent, 1989 yılında ise profesör oldu. Çalışmaları özellikle Osmanlı modernleşmesi, yerel yönetimler ve diplomasi tarihi üzerine yoğunlaştı.
1983 yılında Türkiye’deki akademik politikalara tepki olarak Ankara Üniversitesi’nden ayrılan Ortaylı, yurt dışında birçok üniversitede ders ve seminerler verdi. Paris, Berlin, Princeton, Viyana, Moskova, Roma, Münih, Cambridge ve Oxford gibi dünyanın önemli üniversitelerinde misafir öğretim üyeliği yaptı.
1988 yılında ODTÜ’de kısa süreli görev aldıktan sonra tekrar Ankara Üniversitesi’ne dönen Ortaylı, 1989–2002 yılları arasında SBF İdare Tarihi Bilim Dalı Başkanlığı görevini yürüttü. 2002 yılında Galatasaray Üniversitesi’ne geçen Ortaylı, bir dönem Topkapı Sarayı Müzesi Başkanlığı görevini de üstlendi. Ortaylı, halen Galatasaray Üniversitesi’nde ders vermektedir.
Televizyon programları
Prof. Dr. İlber Ortaylı, akademik çalışmalarının yanı sıra televizyon programlarıyla da geniş kitlelere ulaşmıştır. “İlber Ortaylı ile”, “İlber Ortaylı ile Yakın Tarih Dersleri” ve “İlber Ortaylı ile Zaman Kaybolmaz” gibi programlarla tarih bilgisini sade bir dille izleyicilere aktarmıştır.
Aldığı ödüller
İlber Ortaylı, bilim ve kültür alanındaki katkıları nedeniyle birçok ödül kazanmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır:
2001 – Aydın Doğan Vakfı Ödülü
2006 – İtalya Akdeniz Festivali “Avrupa ile Akdeniz Arasında Lazio” Ödülü
2007 – Rusya Federasyonu Puşkin Ödülü
2017 – Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü
2021 – 12. Çağdaş Yaşam Cumhuriyet Ödülü
2023 – Üsküdar Üniversitesi Yüksek İnsani Değerler Ödülü
İlber Ortaylı’nın kitapları
Prof. Dr. İlber Ortaylı, hem akademik hem de popüler tarih alanında çok sayıda esere imza atmıştır. En bilinen kitaplarından bazıları şunlardır:
Tanzimat Devrinde Osmanlı Mahalli İdareleri
Türkiye’de Belediyeciliğin Evrimi
İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı
Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu
Osmanlı Aile Yapısı
Osmanlı Barışı
Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek
Eski Dünya Seyahatnamesi
Tarihin Işığında
Türkiye’nin Yakın Tarihi
Defterimden Portreler
İlber Ortaylı’nın tarih anlayışı
İlber Ortaylı’ya göre tarih, yalnızca olayların kronolojik sıralaması değil; toplumların kültürel mirasını, zihniyet yapısını ve siyasal gelişimini anlamanın anahtarıdır. Osmanlı İmparatorluğu’nu çok uluslu ve çok dinli yapısıyla modern devlet anlayışına katkı sağlayan önemli bir model olarak değerlendirmektedir.
Geniş akademik birikimi, güçlü hitabeti ve toplumla kurduğu iletişim sayesinde İlber Ortaylı, Türkiye’nin en etkili entelektüellerinden biri olarak kabul edilmektedir.
